NPO-voorzitter Henk Hagoort op Mediapark Jaarcongres: ‘Dit kabinet krijgt publieke omroep niet klein'

23 juni vond de vierde editie van het Mediapark Jaarcongres plaats: met 700 inschrijvingen, 51 stands op het Innovatieplein en een keur aan topsprekers die hun visie gaven over de laatste ontwikkelingen. Het plenaire programma werd traditiegetrouw voorafgegaan door een aantal ontbijtsessies en net als vorig jaar was er een 'innovatieplein' met diverse stands opgezet. Minister Marja van Bijsterveldt beet het spits af, met een videoboodschap. Gevolgd door NPO-voorzitter Henk Hagoort, die zich met name zorgen maakte over de beknelling van de publieke omroep op internet.

Werkzaamheden in de Kamer verhinderen haar aanwezigheid, laat Van Bijsterveldt weten. Ze beseft dat de bezuinigingen pittig zijn en dat de gevolgen in Hilversum hard aankomen. ‘Toch gaat het niet om gewone bezuinigingen die noodzakelijk zijn om de gevolgen van de crisis te ondervangen’, meent Van Bijsterveldt. ‘Het gaat er om de bijzondere identiteit van de publieke omroep te behouden in een radicaal veranderend medialandschap.’ Ontwikkelingen als connected tv, beyond HD en het veranderende mediagebruik noemt ze 'spannende uitdagingen' voor alle mediabedrijven.

Haar eigen rol in dit alles beperkt zich vooral tot het stellen van voorwaarden. Dat laatste is ook de reden dat ze de Tijdelijke Wet Mediaconcentraties (TWN) geschrapt heeft, zodat ondernemingen die zich op multimediaal gebied willen ontplooien hiervoor de kans krijgen.

De Minister garandeert de publieke omroep onafhankelijkheid en belooft dat toegankelijkheid, kwaliteit en pluriformiteit behouden zullen blijven. ‘De publieke omroep is een belangrijke bron van informatie, nieuws en opinie. (...) Voor onze democratie is het belangrijk dat die bron een hoge kwaliteit kent.’ En ondanks een vermindering van het budget met tweehonderd miljoen euro moet dit nog steeds haalbaar zijn.

Nieuw leven
De publieke omroepen staan volgens Van Bijsterveldt weer midden in de samenleving en ze is blij dat het lidmaatschap van omroepen door social media nieuw leven ingeblazen wordt, zodat omroepen hun draagvlak eigentijds kunnen verankeren.

Het groeiende aantal organisaties en omroepen heeft duidelijk gemaakt dat de bestuursvorm achterblijft. De bureaucratie is niet verminderd en daarom heeft ze het fusievoorstel van de publieke omroep, waardoor er nog acht omroepen overblijven, overgenomen. Het derde net blijft behouden om de pluriformiteit te behouden. Van Bijsterveldt: ‘Nieuwkomers zijn van harte welkom, maar de dure en inefficiënte bestuursvormen, daar moeten we vanaf. Uiteindelijk zal dit leiden tot een Publieke Omroep die in het moderne medialandschap zijn eigen kracht en waarde behoudt.’

Goede omroepster
Na Bijsterveldts videobijdrage vraagt dagvoorzitter Brecht van Hulten Henk Hagoort, voorzitter van de Raad van Bestuur van de NPO, om te reageren op haar boodschap. ‘Ze zou best een goede omroepster zijn’, zegt hij droog, maar iets nieuws heeft hij niet gehoord.

Een van de voorwaarden voor de fusieplannen was dat er meer zendtijd en budget beschikbaar zou komen voor omroepen die samengaan. Hagoort vindt het jammer dat de minister deze conditie negeert. ‘Als ik de reconstructies lees van de onderhandelingen in Den Haag ben ik hier niet door verrast, maar we hadden graag met elkaar afspraken gemaakt over de voorwaarden.’

In de huidige plannen wordt het ledental bepalend voor budget en zendtijd, moet de lidmaatschapsprijs omhoog en mogen omroepen geen cadeautjes meer aanbieden. Dit betekent bijvoorbeeld dat de VARA en BNN na een fusie samen evenveel budget en zendtijd zouden krijgen als de EO, die zelfstandig blijft. Hagoort denkt dat de omroepen er uiteindelijk wel uit zullen komen, al onderkent hij de bezwaren. ‘De leden hebben voorwaarden gesteld aan de fusies, als de Minister die niet overneemt, moeten de omroepen naar de leden om te kijken welk mandaat ze hebben om gesprekken voort te zetten.’

Dat Van Bijsterveldt het ledengebonden bestel omarmt, verheugt Hagoort, maar hij vreest dat een contributieverhoging averechts zal werken. ‘We hadden zelf al instrumenten gevonden om ervoor te zorgen dat de publieke omroep een afspiegeling van heel Nederland wordt. Niet alleen van mensen die lid zijn van een omroep, maar ook van andere Nederlanders. Ik vraag me af of dat met deze plannen zo zal blijven.’

Achterhaald
Verder meent Hagoort dat lidmaatschapsgeld niet bedoeld is om de publieke omroep te bekostigen, maar een middel is waarmee mensen kunnen aangeven welke omroep namens hen programma's moet maken. ‘En dat moet voor jongeren net zo makkelijk zijn als voor mensen die wat meer te besteden hebben’, verduidelijkt hij. ‘Lidmaatschap als het enige zaligmakende principe is achterhaald.’

Hoe Hilversum is georganiseerd, is volgens Hagoort geen zaak van Den Haag. ‘Men zou zich bezig moeten houden met de positie van de publieke omroep in het totale medialandschap. Hoe verhouden wij ons tot andere partijen die ook op internet actief zijn of die via connected tv op het scherm komen? En waar staan wij ten opzichte van allerlei innovaties?’

Voor wat betreft de fusies ziet Hagoort graag omroepen samengaan die 'iets met elkaar hebben', indien nodig met behoud van 'eigen merk'. ‘Als BNN en VARA toch tot een fusie zouden komen, kan ik me voorstellen dat het VARA-merk bijvoorbeeld voor programma's op Radio 1 wordt gebruikt, terwijl het BNN-merk op 3FM ingezet wordt.’

Wel is hij het eens met Van Bijsterveldt als zij zegt dat programmeren goedkoper kan. Hagoort denkt dat er zo'n 75 miljoen euro bespaard kan worden door programma's in minder afleveringen op te knippen dan nu vaak het geval is, het uitzendschema beter te organiseren en het aantal buitenlandse aankopen iets te verhogen.

Judoën met harnas
Dat de publieke omroepen bekneld worden in het digitale domein, waardoor onder meer eenderde van de websites moet verdwijnen, verbaast Hagoort niet, al stemt het hem niet vrolijk. ‘Het is bekend dat PVV en VVD vinden dat de publieke omroep niet op internet thuishoort, maar wij maken audiovisuele producties en die moeten op alle mogelijke manieren bij mensen terecht kunnen komen. We hebben volgens de brief wel een multimediale opdracht, maar de randvoorwaarden maken uitvoering daarvan bijna onmogelijk. Het wordt een beetje judoën met een harnas aan.’

Het ontwikkelen van nieuwe digitale diensten zal dus moeilijk worden, voorziet Hagoort, al komt er nog wel een verbeterde versie van Uitzending Gemist en onderzoekt men de mogelijkheden van second screen. Ondanks de onheilspellende plannen van Van Bijsterveldt, geeft hij zich nog niet gewonnen. ‘Dit kabinet probeert de publieke omroep klein te maken, maar klein krijgen zal niet lukken!’

Robert-Jan Breeman

Fotografie: Marijn de Wijs

Bekijk hier de videoregistratie van het interview met Henk Hagoort.