Luistermarkt: geldzaken bij de publieke omroep

Luistermarkt: geldzaken bij de publieke omroep

Ter voorbereiding van het Cross Media Café over radio op 12 oktober een analyse van de geldstromen van de publieke omroep, in het kader van aangekondigde bezuinigingen door het nieuwe kabinet van VVD en CDA, gesteund door PVV. Waarover praten wij precies en wat kost de publieke radio?

Door: Peter Olsthoorn

De voorstellen voor de omroep
Uit het regeerakkoord van VVD en CDA:

De publieke omroep heeft als opdracht dat er een kwalitatief hoogwaardig programma-aanbod is voor een breed publiek. Omroepverenigingen en hun leden waarborgen de pluriformiteit van het bestel.

Dit bestel wordt doelmatig, open en bestuurbaar gehouden.
* Er wordt bezuinigd op de publieke omroep zonder de kwaliteit aan te tasten. Indien hierdoor het aanbod verschraalt vervalt er een televisienet.
* Themakanalen worden alleen uit de eigen middelen van omroepen gefinancierd.
* Waar mogelijk vindt een bundeling of nauwere samenwerking van omroepverenigingen plaats.
* De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) krijgt een taakstellende bezuiniging en reduceert bureaucratie, management en coördinatie in de verhouding met de omroepen en laat hen meer ruimte. De NPO beperkt zich tot audiovisuele taken.

* Het Muziekcentrum voor de Omroep wordt opgeheven.
* De Wereldomroep richt zich op zijn kerntaken waaronder het brengen van het vrije woord en wordt gefinancierd uit de begroting voor Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking.
* De beschikbaarheid van programmagegevens wordt verruimd.
* Landelijke en regionale publieke omroepen worden meer geïntegreerd, bijvoorbeeld door regionale vensters op een landelijk net. Besparingen komen ten goede aan de regionale omroep.

Het kabinet komt met voorstellen voor de volgende concessieperiode die ingaat in 2015 ten aanzien van het aantal netten, de vorm van lidmaatschap van de omroepverenigingen en de bovengrens van 400.000 leden.

Nog een paar jaar rust

En de Financiële Bijlage bij het regeerakkoord staat in het allerlaatste punt, nummer 31, van de 'ombuigingen' bij de overheid:
Takenpakket publieke omroep
1011 geen ingreep
2012 geen ingreep
2013 0,05 miljard
2014 0,1 miljard
2015 0,2 miljard
2016 0,2 miljard

Dus over ruim twee jaar gaat er 50 miljoen van het budget af, in 2014 100 miljoen en in 2015 moet de 200 miljoen al gehaald zijn, op een totaal van bijna 900 miljoen inclusief Wereldomroep en regionale omroepen.
In de Begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen (OC&W) met Hoofdstuk 15, media voor het jaar 2011 staan de volgende bedragen voor de financiering publieke omroep
2009: 880 miljoen
2010: 879 miljoen
2011: 885 miljoen
2012: 890 miljoen
2013: 895 miljoen
2014: 899 miljoen
2015: 904 miljoen

Voor 2013 wordt dit dus 845 miljoen, voor 2014 dan 800 miljoen en voor 2015 na de complete bezuiniging ruim 705 miljoen. Apart staat nog een kleine 20 miljoen euro voor het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties.

Ster-inkomsten

Voor de komende jaren begroot OC&W voor 200 miljoen euro aan inkomsten van de Ster. Dus in feite is een bezuiniging van 200 miljoen euro op een bijdrage van 700 miljoen euro een percentage van 28,6 procent. Dat is zeer fors. Bovendien lopen de inkomsten uit gidsen terug als de omroepgegevens vrij beschikbaar zullen komen.

De regionale omroepen worden sinds 2006 volledig gefinancierd vanuit het provinciefonds. Er is geen rechtstreeks verband meer tussen de Mediabegroting en de financiering van de regionale omroepen. Als landelijke en provinciale omroepen nauwer gaan samenwerken dan moet de regionale omroep daar financieel van profiteren, vindt het nieuwe kabinet.

De verdeling van het geld over 2011 is nog niet bekend, maar de verdeling voor 2010 gaat uit van een bedrag van 695 miljoen netto, plus 200 miljoen van de Ster maakt ongeveer 895 miljoen euro. In dat bedrag is ook 23 miljoen opgenomen uit de omroepreserves die daardoor in 2010 slinken tot een kleine 80 miljoen euro.

Mee-eters

Verschillende instanties nemen happen uit het budget, zoals het Commissariaat voor de Media maar liefst 4 miljoen euro. Het Stimuleringsfonds Pers krijgt ook 4 miljoen, maar verdeelt het geld met een klein secretariaat. Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties en het Filmfonds van de Omroep en Telefilm (CoBO) ontvangen samen 25 miljoen.

Het Muziekcentrum van de Omroep krijgt 31 miljoen euro, maar het kabinet wil dit geheel opheffen. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid ontvangt 20 miljoen, het NOB 23 miljoen. De Wereldomroep ontvangt 46 miljoen euro, maar moet volgens het nieuwe kabinet voortaan door Buitenlandse Zaken & en Ontwikkelingssamenwerking worden gefinancierd. De omroep zendt steeds minder in het Nederlands uit vanwege internetdistributie van de NPO, maar meer in de negen andere talen: Engels, Spaans, Indonesisch, Frans, Portugees, Papiaments, Arabisch, Sarnami en Chinees.

Er is een bijdrage voor minderhedenprogramma's van 4 miljoen euro en dat lijkt niet echt veel kans te maken onder de nieuwe wind die gaat waaien. Hetzelfde laken een pak wellicht voor de 'multiculti' subsidie aan de Multiculturele Televisie Nederland (MTNL) die voor de periode 2009-2012 jaarlijks 3 miljoen krijgt van OC&W en bijna 1 miljoen van Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Den Haag viel af.

De jaarlijkse gezamenlijke bijdrage van de steden aan FunX is 900.000 euro en op de mediabegroting is een zelfde bedrag gereserveerd. "Samen met de minister van Economische Zaken zet ik mij in voor verruiming van de distributie van FunX", beloofde minister Plasterk. En elders: "Een landelijke editie van FunX werd onderdeel van het pakket. FunX is nog steeds een groot succes onder jongeren, in de grote steden heeft zij een weekbereik van 43 procent van de radioluisteraars tussen 15 en 24 jaar."

Dan gaat er naar het nieuwe Mediawijsheid Expertisecentrum in totaal 2 miljoen euro. Onder de streep resteerde voor 2010 voor de landelijke publieke omroep 758 miljoen euro en met wat extra geld uiteindelijk bijna 790 miljoen euro. Dat was 23 miljoen meer dan over 2009, ondermeer vanwege het WK voetbal en de OS in Vancouver plus extra documentaires.

Verschillende cijfers

Op verzoek gaf Plasterk in genoemde brief aan de Kamer ook door hoeveel geld er naar overhead ging, daar velen roepen dat de bureaucratie geld opslokt. Voor de erkende omroepen bedroeg dat over 2008 ruim 7 procent, ofwel 23 miljoen op 320 miljoen totaal budget en bij de 'taakinstellingen' nog iets minder, 17 miljoen op een budget van 266 miljoen. Bij de aspirantomroepen was het 15 procent, maar op een budget van maar 16 miljoen euro.

Minister Plasterk was het eens met kritiek van het Commissariaat voor de Media dat de transparantie nog te wensen overliet. Dat is geen overbodige constatering. Zo vergelijkt hij vier financiële opstellingen die cijfers bieden over bestedingen bij de publieke omroep. Dat kon alleen nog met de cijfers over 2008. Het geld voor de Nederlandse Publieke Omroep (NPO):

Rijksjaarverslag 2008 van OC&W: 706 miljoen
Kerncijfers van OC&W 2004-2008 706 miljoen
Jaarverslag 2008 Commissariaat voor de Media: 715 miljoen
Financieel jaarverslag 2008 NPO: 732 miljoen.

Ach, het scheelt maar 26 miljoen. Dat alles is boekhoudkundig te verklaren, ondermeer met beheerkosten voor het NOB die de publieke omroep in haar 732 miljoen meeneemt.

NPO-verdeling over tv, radio en omroepen

Hoe is dat budget van ruim 700 miljoen van de Stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO) dan verdeeld? De woordvoerder verwijst naar het Jaarverslag over 2009 waar staat, behalve een serie plaatjes en rijen van nevenfuncties van bestuurders en toezichthouders ondermeer:

Opbrengsten: 780 miljoen
Waarvan:
Omroepbijdragen: 760 miljoen
Waarvan:
Ontvangen omroepmiddelen landelijke publieke omroepen: 642 miljoen
Ontvangen omroepmiddelen NPO: 118 miljoen

Lasten: 777 miljoen
Waarvan:
Omroepuitkeringen: 639 miljoen
Directe productiekosten: 86 miljoen
Salarissen en soc. lasten: 26 miljoen
Overige bestedingen: 23 miljoen

"De Ontvangen omroepmiddelen landelijke publieke omroepen ad € 642 mln betreft de door de Raad van Bestuur voorlopig vastgestelde budgetten landelijke omroep 2009. De landelijke publieke omroepen leggen via eigen jaarrekeningen verantwoording af over de besteding van de omroepmiddelen. Het budget landelijke omroep wordt na beoordeling van de jaarrekeningen van de landelijke publieke omroepen door het Commissariaat voor de Media achteraf definitief vastgesteld."

Verdeling over media:
Televisie: 523 miljoen
Radio: 93 miljoen
Internet: 23 miljoen
Themakanalen: 9 miljoen

De directe productiekosten zijn als volgt verdeeld:
Beheertaken: 23 miljoen
Rechten: 22 miljoen
Distributie: 14 miljoen
Overig: 7 miljoen

TV: 5 miljoen
Radio: 9,4 miljoen
Internet: 9,5 miljoen
Innovatie & Nieuwe media 2,3 miljoen

De post Rechten bestaat uit kosten voor Buma/Stemra, Sena, naburige rechten MCO en overige rechten. De post Beheertaken betreft het technisch voorbereiden, gereedmaken en doen uitzenden van radio en televisieprogramma’s, betaald aan Technicolor. De NPO ontvangt hiervoor vergoeding van het Ministerie van OC&W. Distributie betreft ondermeer verspreiding van Nederland 1, 2 en 3 via de kabel en Digitenne.

Dan zijn er nog wat kleine NPO-posten als Kijk- en Luisteronderzoek (2 miljoen), inhuurkrachten (2,5 miljoen) en automatisering (4 miljoen).

Exploitatiesaldi publieke omroep

Over 2009 is er nog geen financieel verslag, wel over 2008. Hierin staan weer nieuwe cijfers, zoals eigen bijdragen van de omroepen ter grootte van 82 miljoen euro, wat het budget naast de subsidies van 733 miljoen op 815 miljoen in totaal brengt.

Met uitgaven van 862 miljoen werd in 2008 47 miljoen te veel uitgegeven door de publieke omroep, grotendeels aangevuld uit programmareserves. De verdeling:
NPO: 96 miljoen
TV: 589 miljoen
Radio: 87,5 miljoen
Neventaken: 43 miljoen

De directe kosten stegen 86 miljoen ten opzichte van 2007 door wat de NPO als 'superevenementen' bestempelde, het EK voetbal en de Olympische Zomerspelen, plus een kwaliteitsslag nodig na bezuinigingen.

De programmagidsen brachten netto 19 miljoen euro op, de 'overige nevenactiviteiten '32,5 miljoen. Een specificatie ontbreekt. Overige posten zoals 10 miljoen van het Stimuleringsfonds, brachten de 'eigen bijdragen' van de NPO op de genoemde 82 miljoen euro.

De uitgaven van de radio waren:
Directe kosten: 81 miljoen
Indirecte kosten: 10 miljoen
Eigen medewerkers: 48 miljoen
Overige medewerkers: 14 miljoen

De radio deed 40.500 uitzenduren, met 660 vaste en 100 losse medewerkers. In totaal waren er in 2008 2.750 medewerkers van de omroep direct betrokken bij programma's en 820 personen indirect aan het werk.

Hoe het per zender is verdeeld staat er niet bij maar dat kan Radiocoördinator bij de publieke omroep Jan Westerhof vertellen:
Radio 1: 40 miljoen (waarvan 20 miljoen voor de NOS)
Radio 2: 11 miljoen
Radio 3: 10 miljoen
Radio 4: 12 miljoen
Radio 5:  7 miljoen, exclusief kleine '242' omroepen
Radio 6:  5 miljoen
FunX   :  2 miljoen

Vroeger werd het geld proportioneel verdeeld over de omroepen en programma's, maar sinds enkele jaren is het 'Geld op Schema' systeem in zwang met budgettering naar tijdslots op de verschillende zenders:

Conclusie: lucht en licht tussen de cijfers

Er zit dus veel lucht in de cijfers die onderling aanzienlijk verschillen:

*) Op de eerste plaats kost de publieke omroep niet ongeveer 900 miljoen euro belastinggeld, maar 700 miljoen euro en de rest komt van de Ster;

*) De publieke omroep boekt zelf zo'n 700 miljoen euro. Na aftrek van het Ster-geld is dat nog 500 miljoen euro;

*) Maar bij de opsomming van de budgetten en overhead zien we opgeteld 320 miljoen van de erkende omroepen, 266 miljoen bij de taakinstellingen zoals NOS en NTR en bij de aspirantomroepen samen 16 miljoen euro. Dat zijn uitgaven van samen een kleine 600 miljoen;

*) Het Commissariaat voor de Media doet in 2008 namens OC&W uitgaven aan de landelijke omroepen (715 miljoen), de Wereldomroep ruim 44 miljoen, en de 'overige media-instellingen' (MCO, NIBG, NOB, Olon , FunX en MTNL) nog eens 78 miljoen). Dat laatste budget is bij elkaar omvangrijk.

*) Er is ruim 80 miljoen aan eigen bijdragen, waarvan 40 miljoen uit nevenactiviteiten. De gidsen brengen netto 20 miljoen op. Dit geld wordt toegevoegd aan de budgetten van de omroepen.

*) Van het personeel was in 2008 23 procent indirect werkzaam voor de omroep.

04-10-2010 | Cross Media Café