Gebruikelijke problemen bij introductie 3DTV

Sony regelt 3D-rechten met de Fifa voor het WK voetbal. UPC wil dat signaal wel hebben, maar zegt dat de publieke omroep (NPO) dwarsligt. Kortom, een nieuwe tv-techniek en de bekende kip-ei problemen steken de kop op. In aanloop naar het Mediapark Jaarcongres doet Peter Olsthoorn onderzoek naar de introductie van 3DTV. U kunt zijn bevindingen lezen in dit artikel.

Aan de hardware zal het niet liggen. In de afgelopen maanden kondigden Samsung, Sony, Philips en recent ook LG hun 3D-modellen aan, bestaande tv's met de mogelijkheid er 3D op te genieten. Ze kunnen met 3D een volgende dam opwerpen tegen voortdurende prijserosie van televisies. En vertellen gaarne dat 3D weinig duurder is dan 2D-toestellen, zoals woordvoeder Bart Panman van Sony Benelux:

"Voor bijna niets extra's heb je een 3D televisie, zo rond de 2.000 euro. Al is het moeilijk om een TV zonder 3D te vergelijken met een 3D tv. Want bij Sony zijn de 3D tv's de toplijn tv's met andere LED's bijvoorbeeld. Maar het verschil is in principe alleen de bril."

De belangstelling is volgens Panman ook enorm: "Op onze uitnodiging om 3DTV te komen bekijken in Badhoevedorp hebben we zo'n 3.500 inschrijvingen gehad van mensen die het willen zien. Dat is ver boven verwachting. Ook op Twitter en weblogs merk je dat het enorm leeft."

Sony liet al weten dat ze verwacht dat de mondiale 3DTV-verkopen tot zo'n 100 miljoen toestellen groeien in de komende drie jaar, dus tot halverwege 2012. Mooi rond getal. Voor dit jaar staat de verwachting op 2,5 miljoen toestellen, net zoveel als Samsung er verwacht af te zetten. LG en Panasonic houden het elk op één miljoen toestellen in 2010.

'Kijken blijft achter'

Marktvorsers zijn veel optimistischer over de hardware dan over het 3D kijken. Het Britse Informa verwacht dat mondiaal eind 2010 er weliswaar zo'n 850.000 3DTV's staan, maar dat hooguit 100.000 huishoudens ook werkelijk 3DTV programma's zullen bekijken tegen het eind van 2010. Eind 2012 zijn er nog slechts 2 miljoen 3D-kijkende huishoudens.

Eind 2015 is het aantal tv's voor 3D gestegen tot 70 miljoen (5 procent penetratie), maar het aantal 3D kijkende huishoudens is begrensd tot 22 miljoen, of 1,6 procent. De VS lopen voorop, Europa volgt met 6,7 miljoen 3DTV's eind 2015.

De echte groei is afhankelijk van het meegaan van producenten, zender en betaal tv-platforms volgens analist Simon Murray. Hij verwacht dat 3D door alle platforms is opgepikt tegen die tijd: bijna de helft van de 22 miljoen kijkers zal via de kabel 3D genieten, een derde gedeelte via de schotel, 15 procent via IPV en de rest via de antenne.

De traagheid wordt het best geïllustreerd bij de tv-voorloper in Europa, Sky: hooguit 2 procent gaat ook 3D kijken tussen nu en eind 2011, hooguit enkele tienduizenden. In Nederland zal het niet veel meer zijn.

GfK voorziet dit jaar 2 procent huishoudpenetratie van 3D tv's in Nederland, volgend jaar 7 procent, 18 procent in 2012 en 36 procent in 2013. Dat verloopt hier dus veel sneller dan mondiaal, maar gaan we ook 3D kijken?

UPC en Ziggo knokken voor WK-rechten

In de verticale kolom van content naar hardware sloeg Sony een paar treden over en maakte met voetbalbond Fifa afspraken om tijdens het WK voetbal in Zuid-Afrika 25 wedstrijden met haar apparatuur in 3D op te nemen en het signaal te verspreiden. Maar komen de wedstrijden ook op Nederlandse schermen?

Ziggo liet begin april al weten er 'klaar voor te zijn': De benodigde 12 tot 16 Megabit per seconde voor 3D is nauwelijks meer dan noodzakelijk voor gewone HD. Alle HD-decoders van Ziggo kunnen dat aan en waarschijnlijk gaat het ook via CI+ slots probleemloos werken. Ziggo zette druk op de onderhandelingen met de NPO.

Kabelaars overleggen gezamenlijk. UPC laat weten dat ze nog steeds wacht op groen licht van de NPO die het signaal moet kunnen vrijgeven. De woordvoerster van NOS: "Het is geen kwestie van kunnen, want dankzij de overeenkomst van Sony komt dat 3D-signaal uit Zuid-Afrika beschikbaar. Maar wij doen er niets mee want er zijn nog nauwelijks 3D-toestellen in gebruik in Nederland. Dat kost relatief veel te veel."

De woordvoerder van de NPO: "Als gebruikelijk geven we geen tussenstand van lopende onderhandelingen. Voor UPC en Ziggo zit er een prijskaartje aan vast als ze via een apart kanaal de wedstrijden in 3D willen ontvangen. Dat willen ze niet betalen."

De UPC-woordvoerder: "Dat lijkt me wat kort door de bocht. Onze visie is dat we over de voorwaarden in gesprek zijn. De NOS is op haar beurt weer in gesprek met Fifa of doorgifte in 3D wel mogelijk is en onder welke voorwaarden."

Hierop zegt de NPO: "Ondanks herhaalde vragen aan de Fifa komt van die zijde tot op dit moment geen antwoord. Niet duidelijk is dus of 3D mogelijk zal zijn. Intussen verstrijkt natuurlijk ook de tijd en wordt het - áls de Fifa al antwoordt - steeds moeilijker om een en ander technisch te realiseren."

Ziggo opperde distributie van 3D voetbal via cafés en grote schermen in het openbaar. UPC wil de eigen HD-abonnees bedienen: "Wat we kunnen krijgen aan WK 3D content willen we aan abonnees met een 3D TV aanbieden."

Maar het moet toch duidelijk zijn met wie Ziggo nu precies onderhandelt, de NOS, Fifa, Sony dan wel de rechtenexploitant Aruna Media AG in Zwitserland? "Het ligt heel complex en ieder woord te veel kan onderhandelingen verstoren", zo bezweert de woordvoerder.

Markt bouwen

Commerciële mogelijkheden volgens Ziggo? "Die zijn afhankelijk van de samenwerking die we opzetten. Het gaat nu vooral om de marketing van de kijkervaringen. Die moet op gang komen zodat de vraag wordt gestimuleerd."

Dat zijn er nog heel weinig, maar UPC wil van begin af aan actief zijn met 3D om de concurrentiepositie te verbeteren: "Kabelbedrijven als UPC en Ziggo zijn de aangewezen partijen om de Nederlandse consument kennis te laten maken met 3DTV. Wij hebben er immers de capaciteit voor vanuit Full HD."

UPC reserveert voor HD tussen de 11 en 17 megabit per kanaal, gemiddeld 15 megabit. "Iets wat via Digitenne, bijvoorbeeld, niet mogelijk is gezien die maar zes megabit voor HD via IPTV beschikbaar hebben. Dat is ook geen echt HD. Mocht daarover iets met 3D worden uitgezonden, dan zal dat ook geen kwalitatief goed 3D zijn."

IPTV, zoals van KPN en Tele2, maakt HD-aanbod mogelijk in een bandbreedte van grofweg zo'n 6 megabit. UPC: "Die bitrate is eigenlijk te laag voor écht HD. Sterker: dat is wat de kabelbedrijven gemiddeld gebruiken voor standaard digitale televisiezenders."

Meer kans op succes met 3D hebben de kabelaars met non-lineair kijken. "We zullen de komende maanden 3D-titels via UPC on Demand gaan aanbieden. Gesprekken lopen. Dit maakt het voor providers lastig om een strategie te ontwikkelen. We moeten het dan doen met de mogelijkheden die geboden worden."

Ziggo zegt 'erg druk te zijn' met 3D, maar dat leidt vooralsnog niet tot concrete resultaten. "Technisch gezien zijn we er helemaal klaar voor. De distributiemogelijkheden zijn er. Maar we stuiten op de rechten, die vormen het probleem. We zijn er nog niet uit of we het kunnen broadcasten naar onze abonnees en/of naar zalen en cafés kunnen verspreiden voor besloten voorstellingen."

Satelliet stimuleert

Ses Astra opende op 4 mei een volledig 3DTV demokanaal via de Astra satelliet, vrij beschikbaar op 23,5 graad Oost. Sport-, muziek- en pretuitzendingen zijn nu voornamelijk gericht op de detailhandel die tv's wil verkopen.

Bill Wijdeveld, algemeen directeur Astra Benelux: "Dit is bedoeld om de ontwikkeling van 3D in Europa van de grond te krijgen. Het is een etalage voor alle betrokkenen en moet vooral de producenten aanzetten om initiatieven te nemen. Het kanaal is ook bestemd voor experimenten. Alles is erop mogelijk. We bieden nu wat testmateriaal van Samsung aan, maar hopen dat snel aan te vullen met andere 3D-content."

Overeenkomsten met providers als CanalDigitaal zijn niet nodig, omdat het een open kanaal dat iedereen met een Astra-schotel en HD-ontvanger kan ontvangen door het kanaalnummer in te tikken. "De happy few kunnen kijken, maar we willen het zo snel mogelijk uit de fase van de technologische hype halen en gemeengoed maken. Binnen een jaar of vijf jgaan we toch naar 30 procent penetratie met toestellen dus daar ontstaat een grote markt voor 3D. Bandbreedte speelt voor 3D natuurlijk een cruciale rol. Voor de satelliet is dat geen enkel probleem. Digitenne heeft al geen ruimte voor HD maar ook kabelaars zullen tegen de grenzen van hun netwerk gaan aanlopen. "

En het WK? Wijdeveld wordt met de dag pessimistischer: "De tijd dringt en het is nog altijd niet duidelijk hoe het zit met de rechten. Komt het signaal beschikbaar via de satelliet dan zul je dat versleuteld moeten distribueren dus dan zou een partij als CanalDigitaal daar een rol in moeten willen spelen. Maar ik geloof niet dat zij in dit prille stadium die ambitie hebben; hun focus is vooralsnog op het goed in de markt zetten van HD en daar kan ik ze geen ongelijk in geven." .

Wil 3D echt van de grond komen dan is samenwerking geboden volgens Wijdeveld. Hij overlegt met Immovator over een Nederlands platform. Buitenlandse satellietpartijen zijn machtiger. Sky distribueert al Premier League wedstrijden in 3D als extraatje voor hun best betalende abonnees. De Franse betaalzender Canal+ begint haar eerste 3D-kanaal naar zeggen in december 2010. “Sky is al een paar jaar geleden begonnen met voorbereidingen en ik denk dat ze daarin heel slim zijn geweest. Want met de snelle groei van het aantal 3DTV-huishoudens zal ook de vraag naar 3D-content groeien."

Bioscoop

Cinemec XL in Ede biedt veel 3D filmvertoningen en ook uitzendingen met satellietverbindingen met 3D-projectie op een megascherm met surround geluid. Dat is voor duizend kijkers ineens gedaan met de U2 Vertigo-tour, maar veel vervolg was er nog niet. Pim van Collem, zelfstandig handelaar in rechten, wacht nog op de grote golf. "We zijn de grootste in de Benlux met 3D. Vooral sport moet er veel komen voor live vertoningen."

WK in Zuid-Afrika? Van Collem: "Ik denk dat het ons zal lukken om enkele wedstrijden live te gaan uitzenden." Anderen hebben grote problemen met rechten, waarom u niet? "Voor u een vraag, voor mij een weet. Over rechten laat ik me niet uit."

Bioscoopexploitant Pathé onderzocht of het mogelijk is om de wedstrijden van Oranje tijdens het WK in Zuid-Afrika op het witte doek te brengen. Die poging is mislukt, zegt Darren Staines, manager van Pathé Events.

Volgens Staines was er veel belangstelling om de wedstrijden in de bioscoop op een groot scherm te brengen, maar konden er niet tijdig afspraken worden gemaakt met de rechtenexploitant Aruna. "We wilden zes weken voor aanvang van het toernooi met de promotie beginnen. We hebben nu nog maar drie weken en het was nog niet rond, dus doen we het niet."

Aruna heeft het Londense p.r. bedrijf Pitch in de arm genomen voor de reclame van 3D in vooral bioscopen en Sensio voor de techniek, maar met de rechtendistributie zelf loopt het dus niet voldoende.

Pathé ziet nog wel veel heil in 3D-vertoningen in de bioscoop. Staines: "Als het lukt, gaan we een test doen met de finale tennis op Roland Garros op 6 juni in één van onze zalen. Het leeft ontzettend en er moeten mensen ook over hun ervaringen kunnen vertellen."

Eyeworks en EO willen graag

Wat betreft productie moet - behalve uiteraard van porno dat we even buiten beschouwing laten - het van sport en evenementen komen. In 2008 was de BBC de eerste in Europa met een 3D-uitzending, met de Six Nations rugbywedstrijd Engeland-Schotland vertoond in een bioscoop. Sky biedt in pubs Premier League wedstrijden aan in 3D.

Wat de kosten betreft denkt de woordvoerder van de publieke omroep dat opnemen/uitzenden in 3D op dit moment drie tot 3,5 keer duurder is dan in gebruikelijke 2D. Eurosport maakt die kosten om Roland Garros in 3D op te laten nemen en via de satelliet te verspreiden. Vooralsnog komt dat enkel in Duitsland en Spanje via de Astra satelliet binnen volgens Wijdeveld van Astra.

Bij Eyeworks in Amsterdam maakt Hoofd Regie Henk van Meerkerk zich sterk voor 3D sportopnames. "Maar we lopen tegen een fors kip-ei probleem aan. Ik volg 3D al jaren, vanaf de eerste productie in Amerika met de NBA in 2007 tot en met de eerste Belgische wedstrijd recent voor Belgacom geproduceerd. In Nederland hebben facilitaire bedrijven als Cinevideo en Team Facilities testen gedaan. Wij zijn er qua kennis en personeel helemaal klaar voor maar vóór we gaan investeren willen we contracten met afnemers sluiten."

Sport1 van UPC of Eredivisie Live? "Dat zijn inderdaad de partijen die het kunnen oppakken. Als je een wedstrijd in 3D hebt gezien dan wil je nooit meer anders. Maar ik verbaas me hoe weinig belangstelling producenten en zenders hier tentoonspreiden voor 3D. Echt, zien is geloven."

In deze fase gaat het ook om individuele voortrekkers. Zo wil Gerard den Hertog, Hoofd Productiebureau van de Evangelische Omroep, de beroemde Jongerendagen binnenkort graag in 3D gaan registreren.

"We zullen het niet integraal in 3D gaan opnemen en uitzenden, want er is simpelweg nog geen 3D-wagen in Nederland en geen distributiemogelijkheid. Maar we gaan wel iets proberen te doen met 3D-registratie en postproductie als een test voor een programma van een half uur tot een uur."

Maar ook dan is de vraag hoe het in 3D bij de kijker komt. Den Hertog: "Dat kan via het demokanaal van Astra en via de kabelaars die graag iets met 3D willen gaan doen. Ik heb ook gekeken naar bioscoop en Blu-ray maar dan kom je in rechtenproblemen."

Rechten kunnen nog roet in het eten gooien. Met artiesten is over 3D niet gesproken in contracten. En distributie van publieke programma's is ook aan regels gebonden van de Mediawet. Dat zijn hopelijk op te lossen probleem.

Belgische voorloper

Het verst met 3D productie in Europa is naar eigen zeggen Euro1080/Alfacam, het Belgische tv-bedrijf van Gabriël Fehervari. Ze was de eerste in Europa met een HDTV-kanaal in 2004 en loopt voorop met 3D. "We hebben nu al zo'n veertig uur aan producties gemaakt met Alfacam", aldus woordvoerder Sven Verresen.

Maar daar ben je ook in een week doorheen? "Natuurlijk, maar we zijn veel verder dan andere producenten in Europa. Het is een belangrijk begin waarmee we het 3D testplatform van Telenet ['333'] kunnen vullen en op Eutelsat content in 3D kunnen aanbieden. Bijvoorbeeld het 3D-muziekprogramma Studio 3D bieden zelf op Exqi Plus in 2D aan maar bij Telenet in 3D. Ook produceerden we het Gents Boksgala, de Fed Cup tennis en voetbalwedstrijd Lierse-Waasland in 3D voor deze kanalen."

Eutelsat biedt sinds maart een 3D testkanaal. Op de eigen digitale zenders voor sport en cultuur onder de naam Exqi, en in de zakelijke markt, promoot Alfacam haar 3D productie en distributie. Kabelaar Caiway is in onderhandeling met Exqi over een 3D-kanaal, want Caiway neemt al een HD-kanaal af van de Belgen. Verresen: "We willen 3D graag uit de gadget-sfeer halen. Het moet zo snel mogelijk belangrijk kunnen worden in opname en distributie."

Wat kost dat extra? "Je moet dubbel opnemen met 3D dus het kost extra mankracht en materiaal. Bovendien nemen we ook nog gewoon in 2D op, dus nog eens dubbel. Maar de meerwaarde van 3D rechtvaardigt dit ruimschoots vooral."
 
Alfacam/Exqi wil graag tennis in 3D brengen. "Voetbal is eigenlijk minder geschikt omdat de afstand tot de bal en de spelers vaak groot is. Ook de snelle balwisselingen kunnen een probleem geven. Je moet niet te onrustige beeldwisselingen hebben met 3D. Met close-ups biedt 3D het mooiste effect en dat kun je met een voetbalwedstrijd niet optimaal bieden, maar met fragmenten als soms met doelpunten wel. Een sport als boksen daarentegen leent zich wel heel goed voor 3D."

Samsung optimistisch

Samsung heeft in februari 2010 de pers en dealers uitgebreid laten kennismaken met 3DTV, begon in april met de distributie die in mei is voltooid. "De eerste verkoopcijfers zijn boven verwachting, en dat lijkt een gevolg te zijn van de introductie van 3D. Maar het is nog te prematuur om dat definitief op te maken, want de 3D tv’s zijn in de eerste plaats vooral goede televisies", zegt woordvoerder Maurice Ouderland van Samsung in Delft.

Samsung voert de 7000 en 8000 LED series en 700 LCD serie in 3D, plus de exclusieve 9000 serie. De LCD schermen lopen vanaf 1.500 euro, de LED's hebben een adviesprijs van 1.900 euro. Wat is het prijsverschil tussen 3D en geen 3D? Ouderland: "Grofweg 200 euro. Dat is niet alleen voor 3D, want het toestel biedt dan ook 200 herz beeld in plaats van de standaard 100 herz, plus een PVR-functie.

In het distributiekanaal ontplooit Samsung bescheiden initiatieven: "We hebben met Astra een testkanaal voor 3D opgezet zodat in elk geval in winkels 3D ervaren kan worden door consumenten die de aankoop overwegen. Ze kunnen natuurlijk ook met een Blu-ray speler 3D genieten op de tv. En Samsung heeft software in de tv om 2D programma's op te schalen naar 3D."

Met een knopje kun je daarvoor kiezen. Doorgaans houdt het effect van dit soort surrogaat niet over. Ouderland: "Dat ziet er best redelijk uit en heeft een heel behoorlijk niveau. Het is natuurlijk geen echte 3DTV maar het is een tussenstap die voor veel kijkers bij sommige programma's aangenaam kan zijn. Het resultaat verrast iedereen"

Sony 3DTV met Playstation-marketing

Sony begon met de distributie van de 3D-televisie Bravia HX800 met een winkeladviesprijs van 2.000 euro en inmiddels kwamen er zes duurdere LED-modellen bij, tot 4.000 euro.

Sony distribueert volgens de woordvoerder in juni de eerste HDTV toestellen naar Nederlandse winkels. Nu staan ze enkel nog bij enkele dealers. Dit betekent dat momenteel alle reclame die Sony maakt voor 3D, ook met de demonstraties in Badhoevedorp, mede de verkoop van concurrent Samsung stimuleren. Sony ligt daar niet wakker van daar toch eerst de markt als geheel ontwikkeld moet worden, de grote aantallen volgen pas de komende jaren.

Om de markt te stimuleren biedt Sony gratis stereoscopische 3D-games voor PlayStation 3 bij alle Sony 3D-televisies. Gebruikers kunnen in juni een patch downloaden van het PlayStation Network om in 3D te kunnen spelen. En er zijn 3D Blu-ray-films van Sony Pictures ter promotie zoals ‘Het regent gehaktballen’ en de Warner Bros-film ‘Deep Sea’, allebei op Blu-ray 3D-schijfjes.

Door: Peter Olsthoorn

 

02-06-2010 | iMMovator