Erfgoed 2.0: Gesproken column Theo Meereboer

Er is veel meer mogelijk rond archieven dan hergebruik van video materiaal voor videoproducties. Het materiaal kan immers op allerlei manieren gedeeld en verrijkt worden. Wat zijn de leukste, mooiste, nieuwste media formats die ontstaan nu ons erfgoed digitaal gedeeld kan worden? Theo Meereboer van Erfgoed 2.0 sprak op het Cross Media Café over Digitale archieven een persoonlijke column uit en introduceerde twee bijzondere initiatieven die het culturele erfgoed op een nieuwe manier ontsluiten: WatWasWaar en NARB.

"In september 2007 gaf ik als gastdocent bij de Reinwardt Academie, HBO opleiding bachelor erfgoed en master museology, aan mijn studenten de opdracht om met z’n allen een weblog te beginnen over ‘e-Cultuur, erfgoed, musea, nieuwe media, web 2.0’.

Eén van de studenten bedacht de naam Erfgoed 2.0 en een kwartier later hadden we een weblog. En dan begint het pas goed. Zelf vond ik het ook handig een plek te hebben waar ik de voor mij relevante onderwerpen kon bewaren, overdenken (deels geholpen door commentaren en aanvullingen van bezoekers) en terugvinden; mijn eigen vakblad en naslagwerk tegelijk.

De studenten gingen nadat de lessen waren afgelopen verder met de volgende lessen, maar ik had mijn ‘knollentuin’ gevonden. De volgende lichting studenten heeft een wiki over e-Cultuur en erfgoed opgezet.

Anderhalf jaar na de eerste blogpost is Erfgoed 2.0 uitgegroeid tot een niche-netwerk voor erfgoedspecialisten in de breedste zin. Inmiddels is Erfgoed 2.0, naast summiere aanwezigheid op Flickr, YouTube, Slideshare, Ning en Netvibes, vooral ook actief via Twitter en via LinkedIn, waar onze groep binnen een half jaar meer dan 600 leden telt.

Er wordt inhoudelijk sterk gediscussieerd over tal van vakgerelateerde onderwerpen. Een wapenfeit: recent zijn we uitgenodigd op de mondiale CIDOC conferentie in Santiago de Chile om te komen vertellen over onze opzet en resultaten. Het is eigenlijk een soort tuinieren voor gevorderden, op een volkstuintje weliswaar, en nu mogen we dus in Chili onze pompoen laten zien. Omdat het voor de sector interessant is hoe wij dat doen.

Dat tuinieren kost veel tijd maar het levert evenredig veel informatie, inzicht, kennis en connecties op. Liefdewerk oud papier is een term die nogal bij de sector past. Het netwerk is ook zakelijk interessant. Ik wordt gevraagd als consultant, geef lezingen/presentaties en voor geïntegreerde crossmedia- communicatie- en tentoonstellingsconcepten voor de erfgoedsector moet je ook bij mij zijn. Binnenkort gaan we ook trainingen aanbieden. Deze aanpak is niet nieuw, ik zag zoiets eerder al bij Frankwatching gebeuren, en zo zie je maar hoe ontwikkelingen uit die hoek op sommige punten als blauwdruk kunnen fungeren voor de erfgoedsector.

In november 2008 stuurde ik de organisatie van het CMC een mail met het voorstel om tijdens één van de crossmedia café’s een ontmoeting tot stand te brengen tussen de gebruikelijke bezoekers van het CMC, die ik voor het gemak even de Media, IT, AV en Telecom zal noemen, en de erfgoedsector. Ik ben al geruime tijd bezoeker van de CMC’s en ik merkte dat wat daar ter sprake komt dikwijls interessant is voor de erfgoedsector. Dan gaat het om techniek, om toepassingen, maar ook om een denk- en handelwijze.

Deze ontwikkelingen bereiken de erfgoedsector ook wel, maar soms pas na verloop van tijd. In het beste geval kunnen we spreken van parallelle ontwikkelingen. Samenwerking zal de innovatie flink aanwakkeren, zou extra gereedschappen, kansen en partnerschap genereren en aan nieuwe media formats extra betekenis en impact geven. Crossmedia betekent immers bereik, “vinden boeien binden” zoals Bladendokter en mentor Rob van Vuure me leerde (tja, Rob van Vuure...). Beide sectoren zouden dus goed kunnen meeliften op elkaars bereik. Hou daarbij voor ogen dat musea, en archieven en bibliotheken niet langer aleen maar stoffige bewaarplaatsen zijn, maar steeds vaker hippe tenten die de vernieuwing zoeken, die experimenteren met media en marketing.

Voor deze keer is de ontmoeting toegespitst op digitale archieven zoals van Beeld en Geluid. De cultureel erfgoedsector is eigenlijk erg divers. We spreken, naast archieven zoals die van NIBG, vaak van musea en collecties, maar ook van historische verenigingen, monumenten, living history, volkscultuur, genealogie, archeologie, polderlandschappen, grafheuvels, etc... volkstuintjes... Dus niet alleen hippe tenten. De diversiteit is soms lastig, maar meteen ook een kracht. Zeker in Nederland is er geen niche of er is wel een museum, met bijbehorende doelgroep, voor.

Ze zijn momenteel allemaal bezig met digitaliseren, met afspraken over standaarden, ze proberen met meer of minder enthousiasme - hangt ook van het budget af - nieuwe media te integreren in hun tentoonstellings- en communicatiebeleid, ze zijn op zoek naar ambassadeurs, naar een betrokken doelgroep die liefst moet participeren en bij elke organisatie gaat dat verschillend. Een Duizend Eilandenrijk waar verkaveling gaande is.

Over tuinders gesproken...
De overeenkomsten zijn allereerst de maatschappelijke functie. Daarnaast een regionale of locale impact; cultureel erfgoed gaat vaak over identiteit. Collecties, authentieke hoogwaardige content, is wat ze gemeen hebben. Collecties die vele thema’s omvatten, content die van alle tijden is maar vooral ook van nu, die kan worden hergebruikt, herbestemd, geherinterpreteerd. Verhalen die mensen bindt en boeit. En wanneer beide sectoren samen optrekken kunnen zij nieuwe verhalen ontwikkelen, verhalen van nu en straks.

De thema’s die voortkomen uit de context van de collectie, staan doorgaans dicht bij wat ons in de samenleving bezighoudt. En daarom ook betrokkenheid en passie. Zoals ik al zei: oud papier, kunst, film, maar vooral liefdewerk. Waar crossmedia gaat over bereik en verhalen (storytelling) kan de erfgoedsector beide leveren. Web 2.0 gaat dan over betrokkenheid en gesprekken en dat zijn de nieuwe ontwikkelingen binnen de erfgoedsector, waar ze naarstig op zoek zijn naar techniek en formats die dit kunnen faciliteren. Erfgoedinstellingen zijn op zoek naar innovatie. En ze bieden content, verhalen, thema’s, authenticiteit, mogelijkheden voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, doelgroepen, soms ook budgetten en een podium c.q. event dat zich uitstekend verbindt met andere media.

Een Vermeercentrum in Delft leent zich uitstekend voor citymarketing, maar voor sommigen is dat verkwanselen van wat echt waarde heeft, de diepgaande cultuurbeleving. Terwijl ik er van overtuigd ben dat beide sectoren baat hebben bij een respectvol maar ook creatief en gedurfd gebruik van cultureel erfgoed. Bekend maakt bemind, maar voor die bekendheid moet je wel de mogelijkheden creëren.

Tot zover zijn er veel open deuren. Iedereen is van goede wil en weet elkaar te vinden, als het moet. Toch is mijn ervaring dat de kruisbestuiving tussen beide sectoren nog goed op gang moet komen. Het goede nieuws is verder, dat er bijvoorbeeld in Friesland volop vernieuwing gaande is. Met een integraal voorstel voor de provincie willen musea, bibliotheken en archieven het Verhaal van Friesland vertellen, waarbij zowel op de Friese bevolking en nazaten als op toeristen gemikt wordt. Er is bijvoorbeeld het weblog dat bezoekers laat participeren bij de tentoonstelling Scherven en Geluk over trouwserviezen in Nederland van Keramiek Museum Het Princessehof. Mensen kunnen foto’s van hun servies insturen (via Flickr), al dan niet begeleid door hun eigen verhaal. Daarmee werd een snaar bij de doelgroep geraakt. Met zoveel toeloop bij de opening, dat uitgeweken moest worden naar een kerk.

Het Fries Museum doet ook, samen met 26 andere musea, mee aan het project ‘Wikipedia Loves Art/NL”, een initiatief van Creative Commons en Wikimedia Nederland in samenwerking met Erfgoed Nederland en Museumn8. In Tilburg en Middelburg is ook volop vernieuwing gaande, Archief 2.0, ZBDigitaal (Zeeuwse Bibliotheek) en Bibliotheek 2.0 zijn voortrekkers van vernieuwing. Het Rijksmuseum heeft al geruime tijd de Rijkswidget, het Maritiem Museum in Rotterdam, het Nationaal Glasmuseum in Leerdam, Zuiderzee Museum in Enkhuizen, het Nationaal Archief en met hen nog veel erfgoedinstellingen zijn ook voorlopers in de toepassing van web 2.0 mogelijkheden, daarin voorgegaan door o.a. het Powerhouse Museum in Sidney, het Brooklyn Museum, het Indianapolis Museum of Art e.a. In Gelderland probeert Stichting Gelders Erfgoed een crossmediale invulling te geven aan de jaarlijkse uitgave de Museum Kijkwijzer.

Een heleboel pompoenen en er is niet eens zoveel nodig om te uit te laten groeien tot koetsen. En in Nederland zijn er ook voorbeelden van toepassingen die verder gaan dan het inruimen van een kanaal op YouTube.

Erfgoed 2.0 - Theo Meereboer

View more presentations from Frankwatching.

Ik wil er 2 bij jullie introduceren: WatWasWaar en NARB."

WatWasWaar en WieWasWie

Bij Cultureel erfgoed moet je volgens Leila Liberge kijken naar ingangen. Een feite zijn dat tijd, plaats, object, personen en gebeurtenissen. Samen veretllen ze het verhaal van de geschiedenis. Verder heb je nog de koppelingen ertussen.

Op WatWasWaar kun je over elke plek in Nederland historische gegevens vinden. De informatie is heel divers, van archiefstukken tot oude kaarten en afbeeldingen, verschilt per locatie (hoe kan het ook anders) en is afkomstig uit de rijke collecties van een toenemend aantal plaatselijke, regionale en landelijke archiefinstellingen in Nederland. Na WatWasWaar is er nu ook een nieuwe applicatie: WieWasWie.

Watwaswaar - Leila Liberge

View more presentations from Frankwatching.

Presentatie WatWasWaar - Leila Leiberge

NARB: online kunstgids met social tools

James Burke van NARB vertelt over de verbinding van virtuele en fysieke wereld in musea. Museasites gaan meer richting platform, dus faciliteren van productie en delen van user generated content. NARB is een online kunstgids voor musea en archieven met allerlei social tools.

“In essentie zijn wij een kunstontdekkingssite met sociale functionaliteit. We tonen welke exposities er op dit moment te zien zijn, vergelijkbaar met een tijdschrift of een uitgids, maar we voegen daar instrumenten aan toe om te filteren en te discussiëren die mensen helpen kunst te vinden waar ze enthousiast van worden. Die ze van de bank krijgt en het museum in.”

Narb - online kunstgids - James Burke

View more presentations from Frankwatching.

Presentatie James Burke - Narb

Naar andere verslagen van dit Cross Media Cafe: