Concurrentie en internet maakten NOS sterker

In aanloop naar het zomercafé interviewde Peter Olsthoorn Jan de Jong, directeur van de NOS over belangrijke ontwikkelingen in het afgelopen decennium. "Je ziet eerder dat internet de positie heeft versterkt in de vorm van de innovatie die ermee aangejaagd is. Het nieuws is zo veel sneller geworden in een 24-uurs organisatie die nu alle media bedient. Zonder internet hadden we wellicht nog een aparte tv- en radioredactie gehad die gericht was op de uitzendtijdstippen."

Dat het snelle nieuws van het net de positie van het NOS Journaal niet heeft aangetast heeft Jan de Jong het meest verbaasd, sprekend over de periode 2000-2010.

 

Jan de Jong (43) is sinds 1 mei algemeen directeur van de NOS als opvolger van Gerard Dielessen, die in de bijna zeven jaar dat hij de baas was de grote vernieuwingsslag van de NOS heeft geleid. Jan de Jong deed politicologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en werkt sinds 1993 bij de NOS, onder meer als Hoofd marketing en communicatie, rechten en sales. Jan de Jong is ook verbonden aan de League of Experience van Michael van Praag, met mensen uit de sportwereld als Guus Hiddink en Kees Jansma.

Wellicht het beste dat de NOS in het afgelopen decennium overkwam was de komst van tv-zender Tien van Talpa die eind 2004 de voetbalrechten van de Eredivisie wist te winnen voor het daaropvolgende seizoen. Pas toen werd de enorme verbondenheid van de voetbalkijkers met 'bord op schoot' met Studio Sport in het bijzonder en daarmee aan de publieke omroep in het algemeen zo manifest. Het commercieel uitbaten door Talpa ging het publiek te ver.

Geen wonder dat Jan de Jong, nu directeur van de omroep NOS, 'het komen en gaan van Talpa' noemt terugblikkend op de afgelopen tien jaar, zonder overigens over het bovenstaande verder uit te weiden. Wel noemt hij de overgang van het Thuisnetmodel naar het Programmeermodel in september 2006, maar bovenal de ontdekking van internet in Hilversum: "Internet heeft de wereld op zijn kop gezet."

Vernieuwing is onderdeel van de kern van de NOS geworden, ook op andere terreinen. De Jong: "Ook wat betreft vormgeving in de studio's bijvoorbeeld. Tien jaar geleden zat je te kijken en dacht je, bij wijze van spreken, jongens doe het licht eens aan. Dat is enorm verbeterd."

Het flitsende karakter van de NOS-programma's heeft volgens De Jong ook de jongeren weer getrokken: "We hebben een heel andere uitstraling gekregen, van een traditionele, saaie organisatie naar een omroep die veel wordt geprezen, ook voor de prestaties op internet. Bij de sterkste merken staan we nu op vijf."

IJzersterk merk

Dat is juist, voor 2010 staat de NOS na sterkste merken Google, Microsoft, Ikea en Efteling op nummer 5. (Meest Curieus is Discovery Channel op nummer 6, vóór Marktplaats, Bol.com, Senseo en Coca-Cola, terwijl RTL, SBS, Tros of Vara niet in de top-10 staan, maar dat terzijde.) Maker van het lijstje Young & Rubicam zegt dat de NOS steeg van 19 naar 5 vanwege de prestaties op internet, ook mobiel, en blijft het merk staan voor 'vertrouwen en intelligentie' en is 'oprecht' en 'geniet aanzien'. En, merken de merkdeskundigen op, dat kom misschien wel juist doordat er zo zoveel nieuwskanalen bij gekomen zijn. De NOS als baken van betrouwbaarheid.

De BrandAsset Valuator staat online waarbij overigens moet worden opgemerkt dat we de onderzoeksmethode en totstandkoming niet hebben gecontroleerd. Maar deze positie zegt in elk geval veel over de NOS die tot grote irritatie van haar Nieuws-chef juist door icoon GeenStijl, inmiddels collega met PowNed, als voortdurend manipulerende 'Staatomroep' werd weggezet.

Als hoogtepunten van het afgelopen decennium noemt De Jong uitzendingen van de verkiezingsuitslagen, calamiteiten en grote sportevenementen als de Olympische Spelen (zomer en winter) en wereldkampioenschappen voetbal in 2002, 2006 en 2010. "Bij de echte grote programma's waarbij we hier alles uit de kast moeten en kunnen halen dan tonen we het kloppend hart van de publieke omroep zijn. Het overgrote deel van de top-50 best bekeken programma's komt van de NOS."

Dat is vooral te danken aan sportwedstrijden die inmiddels zo enorm vercommercialiseerd zijn dat je je afvraagt of de publieke omroep daar nog een verlengstuk van moet blijven voor de distributie naar de huiskamers. De Jong: "Nee, sport hoort bij de publieke omroep. Je bereikt er veel jongeren en lageropgeleiden mee. En ze blijven hangen bij de publieke omroep. Zo wordt bijvoorbeeld ook het NOS Journaal zondag beter bekeken omdat er sport omheen wordt getoond. Sport is een breed gedragen en maatschappelijk belangrijk verschijnsel."

Bovendien, zo weet De Jong, staat een RTL niet te trappelen om bijvoorbeeld een WK Voetbal uit te zenden: "Dat zou zwaar verlieslijdend zijn gezien de hoge productiekosten, de complexiteit van het evenement en de onzekerheid of Oranje wel meedoet. Bovendien, en dat telt voor een commerciële zender zwaar, zijn de reclamebestedingen die in de zomerperiode een stuk minder."

 

NOS kost een schijntje

De beschuldiging dat sport de publieke omroep zo duur maakt, wil De Jong nog wel eens bestrijden. Het bedrag aan sportrechten bedraagt 35 miljoen euro per jaar, op een begroting van de NOS van 120 miljoen euro per jaar. "De hele NOS kost per huishouden 1,50 euro per maand, minder dan de prijs van één losse krant."

In plaats van politici die steeds roepen dat de publieke omroep zo duur is, kun je kijkers wellicht eens vragen of ze die 1,50 euro per maand te veel vinden. In de breedte gaat het om 900 miljoen euro per jaar, inclusief programma's voor de kleintjes die je dan mag meetellen bij het delen van dat bedrag: dan kost de publieke omroep 53 euro per jaar per kijker ofwel 125 euro per gemiddeld gezin met twee kinderen.

De NOS ging al terug van een budget van 150 naar 120 miljoen euro, wat De Jong als dieptepunt noemt van het afgelopen decennium. Dit vergde het schrappen in sportrechten als de uit- en thuiswedstrijden van Oranje, de KNVB-beker, Uefa-cup, Engelse, Spaanse en Italiaanse voetbalsamenvattingen, motorsport, Formule 1 en Wimbledon. De Jong: "En we zijn veel efficiënter gaan werken. De NOS heeft nauwelijks overhead en staffuncties."

De vraag is eerder of er geen geld bij mag voor innovatie. Bij de NOS werken vier man op de afdeling nieuwe media tegen een veelvoud bijvoorbeeld bij BBC News. Bovendien vraagt De Jong zich af hoe de NOS kan meedoen met de grote evenementen die Nederland hierheen wil halen als een WK Judo: "De ARD was 9 miljoen euro kwijt een de productie van het WK Atletiek in Berlijn. Dat zouden we niet kunnen betalen. Dat is het hele productiebudget van NOS Studio Sport in het jaar! Om nog niet te spreken van een mogelijk WK voetbal in 2018."

Met de op handen zijnde bezuiniging moet de NOS waarschijnlijk meer sportrechten laten lopen want een evenredige verdeling van de pijn kan niet meer op efficiency worden afgewenteld. Of de nogal grote nieuwsredactie van de NOS moet krimpen wat ook ten koste van de inhoud kan gaan.

De Jong ziet het komende decennium echter goede mogelijkheden om het Nederlandse volk te betrekken bij het vergaren van nieuws, ondanks dat initiatieven voor 'burgernieuws' tot nu toe mislukten: "Je kunt de kennis bij bronnen efficiënter inzetten, bijvoorbeeld voor dossiervorming. Bij grote gebeurtenissen denk ik vooral aan beeld, mensen zijn altijd eerder met camera's bij rampen dan de NOS."

Maar de kern van de toekomstvisie ligt, behalve bij het gewoon doorgaan met kwalitatief hoogstaand journalistieke programma’s, op de 'twee schermen strategie': " Meer en meer mensen zitten straks met een grote of kleine computer op de bank voor de achtergronden en cijfers, net als met mobieltjes al op bescheiden schaal gebeurt."

Nu.nl is groter op dat tweede scherm, als je de pc nu zo mag noemen, en groeit met video. De Jong: "Nu.nl doet het fantastisch maar de hoge cijfers komen voor een belangrijk deel uit categorieën als amusement die de NOS niet biedt. Maar ik zie ze in onze kern, sport en journalistiek nieuws, niet als bedreigend voor onze positie, ook niet met de toename van video."

De NOS ook in roddel etc.? "Zeker op internet is dat wel belangrijk, dus we kunnen eens nadenken over meer en andere categorieën [ha,ha], maar aan de andere kant wordt daar al in voorzien door meerdere commerciële partijen en is de vraag gerechtvaardigd of we dat dan ook moeten willen."

 

25-08-2010 | Cross Media Café